Przedwiośnie 2026

Żuławy Gdańskie (dawniej Steblewskie) są częścią Żuław Wiślanych, zwanych również Wielkimi. Położone na lewym brzegu Wisły, tworzą umowny trójkąt między Gdańskiem, Tczewem a Kiezmarkiem. Zabytków nie ma tu zbyt wielu – są to głównie kościoły, z których większość pamięta czasy krzyżackie. Koniecznie trzeba też wspomnieć o domach podcieniowych, niegdyś kluczowym elemencie krajobrazu. Dziś większość z nich budzi smutek, gdyż ich stan jest fatalny, a wręcz tragiczny (jak w Steblewie). Jedynie okazały obiekt w Trutnowach i mniejszy w Miłocinie dają wyobrażenie o tym, jak dawniej wyglądało tu życie.

Żuławy to kraina wody: niezliczonych kanałów, rowów i przekopów. Obszar ten, wydarty siłą morzu, często padał ofiarą wielkich powodzi. Najtragiczniejsze miały miejsce w latach 1829

i 1888. Konsekwencją tej ostatniej była decyzja o budowie Przekopu Wisły i odcięciu dawnego, głównego koryta rzeki, które z czasem nazwano Martwą Wisłą.

Podstawową rzeką dla regionu jest jednak Motława. Liczy ona 65 km długości. Kwestia jej źródła jest dość złożona: formalnie wypływa z okolic Stanisławia, tuż obok autostrady A1, wielu badaczy jednak łączy ją z rzeką Szpęgawą, biorącą swój początek w Lesie Szpęgawskim.

Motława płynie leniwie przez malownicze żuławskie wsie: Koźliny, Krzywe Koło, Suchy Dąb, Grabiny-Zameczek, Wróblewo, Lędowo, Wiślinę, Mokry Dwór, Krępiec oraz przez dwie dzielnice Gdańska (Orunię nad Motławą i Olszynkę). W samym Gdańsku jej koryto zostało sztucznie podzielone na Starą Motławę, Nową Motławę i Opływ Motławy. Zrobiono to ze względów bezpieczeństwa, by chronić miasto przed zalaniem. Niewielka dotąd rzeka

w okolicach Krępca – za sprawą dopływów Raduni i Czarnej Łachy – rozszerza się na tyle, że można po niej swobodnie pływać nawet większą łodzią.

Motława, podobnie jak wiele ważnych europejskich rzek, doczekała się kilku korekt swojego biegu. Najważniejsze miały miejsce w Koźlinach i Krzywym Kole, gdzie wyprostowano koryto (pozostałości w postaci kanałów są widoczne do dzisiaj). Największa zmiana nastąpiła jednak w związku z budową Rafinerii Gdańskiej – na potrzeby zakładu całe zakole rzeki w Przejazdowie zostało odcięte, funkcjonując dziś jako Zbiornik Stara Motława.

Rzeka najpiękniej prezentuje się o wschodzie słońca, szczególnie na przedwiośniu, gdy jaskrawa czerwień nieba kontrastuje z białym śniegiem. Niestety, aby to zobaczyć, trzeba wstać bardzo wcześnie.

Zdjęcia wykonałem podczas kilku krótkich wycieczek, polując na wschody słońca na terenie powiatu gdańskiego oraz w granicach administracyjnych Gdańska.